Havana vertelt je waar zijn muziek zit nog voordat het je vertelt waar de deur is. Een baslijn komt door een luik op Calle 23, een piano werkt door twee verdiepingen boven een onverlicht trapgat, een trompettist herhaalt dezelfde acht maten in een ruimte die je vanaf de straat niet kunt zien. De stad speelt elke avond van de week live, in kelders en hotelbalzalen en openluchtdanshallen, en het verschil tussen een goede avond en een verloren avond zit zelden in het niveau van de musici. Het zit in weten welke zalen om negen uur beginnen en welke om middernacht nog niet warmgedraaid zijn.
Bijna alles hieronder ligt in twee wijken. Vedado, het raster uit de jaren vijftig dat naar de Malecón loopt, herbergt de jazzzalen en de late bars, en je wandelt binnen een kwartier tussen vier ervan. Oud-Havana herbergt de historische bars, de tributebands en de best klinkende concertzaal van het land. Twee van de grootste zalen liggen in Marianao, wat een taxi heen en terug betekent en een beslissing vooraf over hoe je terugkomt. Tijden schuiven overal op, omdat de elektriciteitssituatie programma's op het laatste moment verzet, dus de lokale gewoonte is om 's middags te bellen in plaats van iets gedrukt te vertrouwen. Begin voor het daglichtdeel van de reis met de Havana-gids.
Jazz die begint wanneer de rest van de stad aan het nagerecht zit
La Zorra y el Cuervo (Vedado) is de plek om een eerste avond omheen te bouwen. Je gaat naar binnen via een rode telefooncel op Calle 23 en zakt af naar een lage kelder met ruimte voor zo'n zestig mensen; de serieuze musici van de stad wisselen elkaar er af, en de eerste set begint meestal rond 22.00 uur in plaats van op het aangekondigde tijdstip. Er is alleen toegang voor wie komt aanlopen: geen lijst, geen reservering, geen mogelijkheid om een tafel vast te houden. De rij begint zich vanaf ongeveer 21.30 uur te vormen. Met z'n tweeën of vieren kom je binnen. Met zes is het lastig en met tien onrealistisch, tenzij je één iemand vooruit stuurt om in de rij te staan terwijl de anderen eten. De entree kost rond de USD 10 en is normaal inclusief twee drankjes, wat het de beste prijs-kwaliteitverhouding op deze pagina maakt.
Jazz Café (Vedado) lost het probleem op dat La Zorra creëert. Het is een supperclub met tafelservice in plaats van een kelder, het neemt reserveringen aan, en het zet met gemak acht of tien mensen samen aan tafel, wat het de voor de hand liggende keuze maakt als je gezelschap een grootouder, een moeilijke eter of iemand die niet in een rij wil staan bevat. Het is open van donderdag tot zondag, de bar loopt vol vanaf ongeveer 21.00 uur, en de ene late set begint rond 23.00 uur. Het niveau is hoog: Roberto Fonseca, César López en Michel Herrera komen er allemaal langs. Kom voor de muziek en eet eerst ergens anders, want de keuken is niet de reden om er te zijn.
Café Miramar (Miramar) is het tegenovergestelde: een werkelijk kleine buurtzaal waar conservatoriumstudenten naast gevestigde namen zitten, en waar de avond eindigt wanneer de zaal vol is. Het opent rond 21.00 uur, op zondag een uur eerder, en er is geen enkele manier om ruimte te reserveren. Vier tot zes is het verstandige maximum; kom bij opening of doe het niet. De drankjes zijn goedkoop en de entree is laag.
Café Teatro Bertolt Brecht (Vedado) verzorgt de beste woensdag van de stad. Roberto Carcassés brengt Interactivo, zijn jazzfunkcollectief met wisselende bezetting, vanaf ongeveer 23.30 uur de kelder in, en het publiek bestaat bijna volledig uit jonge Cubanen in plaats van bezoekers. Het kost rond de USD 5, er wordt niet gereserveerd, en een groep komt binnen, maar reken op een rij en aanvaard dat je niet bij elkaar zit, als je al zit.
Waar Havana naartoe gaat om te dansen
Casa de la Música Miramar (Miramar) is waar je naartoe gaat voor een bekende Cubaanse band in plaats van een huistrio: de grote timba- en salsa-orkesten, met een blazerssectie en een geluidsinstallatie die daarbij past. Het is gebouwd op aantallen. Elke avond komen busgroepen aan, tafels kunnen worden vastgehouden, en tien mensen kunnen in een blok dansen zonder iemand te irriteren. Er zijn dagelijks twee voorstellingen, een vroege van 17.00 tot 21.00 uur en een late van 23.00 tot 03.00 uur. De entree is USD 10 tot 15 met drankjes apart. Bel dezelfde dag, want het programma verschuift echt op het laatste moment. Dezelfde organisatie runt een rauwere, lokaler zuszaal aan de Galiano in Centro Habana, goedkoper en aanzienlijk minder gepolijst, de moeite waard om te kennen als het aanbod in Miramar mager lijkt.
Salón Rosado Benny Moré de La Tropical (Marianao) is geen zaal voor bezoekers en probeert dat ook niet te zijn. Het is een enorme openluchtdanshal waar Havana zelf naartoe gaat om timba te horen, vooral op zaterdagavond en sporadisch de rest van de week, en de entree is een paar dollar, vaak geprijsd in pesos. Er is geen deurbeleid dat de naam waard is en geen capaciteitsprobleem. Wat er wel is, is een menigte van enkele duizenden Cubanen die allemaal de tekst kennen, en een sterk argument om te gaan met iemand die de plek kent in plaats van er koud binnen te wandelen. Check wie er op het affiche staat voordat je je vastlegt, want het verschil tussen een toporkest en een opvulact is de hele avond. Neem een erkende taxi heen en terug in plaats van de terugweg ter plekke te improviseren.
De Buena Vista-generatie, nog steeds aan het spelen
Drie zalen beheersen het son- en bolerorepertoire waar de meeste bezoekers voor komen, en ze zijn niet uitwisselbaar.
Salón 1930 'Compay Segundo' in het Hotel Nacional de Cuba (Vedado) is de meest comfortabele van de drie, en de balzaal zelf, hoog op de klif boven de Malecón, rechtvaardigt de ticketprijs al op zich. De band bestaat uit musici die uit de Buena Vista-generatie komen, en ze treden alleen op dinsdag en zaterdag op: deuren 20.30 uur, muziek 21.30 tot 23.30 uur. Plaatsen worden gereserveerd via het bureau van het hotel in de lobby, tafels worden toegewezen op basis van de grootte van de boeking, en groepen zijn er heel gewoon. Reken op ongeveer USD 35 tot 60 voor de show, meer met diner.
Legendarios del Guajirito (Centro Habana) is de volledige dinershowversie, en de huisband is het echte bewijs: originele leden van de Buena Vista Social Club naast spelers van de Afro-Cuban All Stars. Het is ontworpen rond groepsboekingen, met diners van vier gangen en kinderen onder de elf gratis. Vanaf ongeveer USD 35 voor alleen de show, of USD 65 tot 90 met het diner en drie drankjes. Reserveer een dag of langer vooraf. De show loopt van 21.30 tot 23.15 uur, vroeg genoeg om daarna nog ergens naartoe te gaan, en het argument om dit vóór een jazzkelder te doen in plaats van erna.
Café Taberna (Oud-Havana) is de zachte landing voor een eerste avond. Een Beny Moré-tributeband speelt bijna zonder pauze van ongeveer 21.00 tot 23.00 uur in een eetzaal op de oudste cafélocatie van de stad, in gebruik sinds 1772, en tegen de tweede set dansen mensen tussen de tafels. Diner met de band inbegrepen komt op ongeveer USD 20 tot 35 per persoon. Er worden reserveringen aangenomen en er worden regelmatig grote tafels bezet; reserveer een dag vooraf, want de goede tafels gaan vroeg weg.
Langzame liedjes, en één bar om als tussenstop te behandelen
El Gato Tuerto (Vedado) is het overgebleven thuis van filin, het langzame, tekstgedreven Cubaanse liedschrijven dat dichter bij een torch song dan bij een dansvloer staat, en van bolero die goed, op volume, wordt gezongen door mensen die het al decennia doen. Niemand danst. Het is elke avond open vanaf 22.00 uur, met aangekondigde concerten op vrijdag en zaterdag vanaf 23.30 uur, en de entree is ongeveer EUR 5 met gematigde drankprijzen. De bar beneden is klein: zes of acht is comfortabel, en een grotere groep kan beter eerst boven in het restaurant eten en naar beneden komen wanneer er een tafel vrijkomt.
El Floridita (Old Havana) is toeristisch en weet dat maar al te goed, maar het son-trio in de hoek is echt en speelt de hele avond, en de bar ligt direct op de wandelroute tussen Old Havana en Centro. Er is geen cover en geen deurbeleid; er is ook heel weinig vloeroppervlak. Een grote groep staat schouder aan schouder met alle anderen. Daiquiri's kosten USD 7 tot 8. Zie het als een stop van twintig minuten met een band binnen gehoorsafstand, niet als de avond zelf.
De Tropicana pretendeert niet subtiel te zijn
Cabaret Tropicana (Marianao) draait zijn openluchtrevue sinds 1939 en is nooit naar binnen verhuisd. Het orkest is live, de staging is enorm, en het geheel is onverbloemd een spektakel in plaats van een concert. Het is ook de meest groepsgeschikte locatie van de stad: plaatsen worden per categorie verkocht, touringcars worden elke avond verwerkt, en alles boven de vier moet vooraf worden gereserveerd. Tickets kosten USD 85 tot 150 per persoon, afhankelijk van de plaats, met dinerpakketten nog hoger. De deuren gaan om 20:30 open voor een voorstelling om 22:00, het ligt ver buiten in Marianao, en de taxi heen en terug is een echte kostenpost in het budget. Ga als je cabaret uit de jaren vijftig in zijn oorspronkelijke vorm wilt en bereid bent ervoor te betalen; sla het over als wat je eigenlijk wilt een band in een kleine zaal is, want die kosten een tiende daarvan.
Twee zalen die niets met son te maken hebben
Submarino Amarillo (Vedado) bestaat als tegenwicht voor een week vol son en salsa. Cubaanse bands spelen rock- en popcovers voor een lokaal publiek, de cover is ongeveer USD 5, en het is casual genoeg dat tien mensen zonder problemen kunnen binnenwandelen als ze rond de heropening om 21:30 aankomen. Het is ook een nuttige correctie: de muziek waarnaar Havana luistert is niet alleen de muziek die het verkoopt.
Basílica Menor de San Francisco de Asís (Old Havana) is een ontwijde kerk aan het gelijknamige plein en veruit de best klinkende zaal van de stad. Het is de thuisbasis van het vrouwelijke strijkensemble Camerata Romeu en organiseert een regelmatige avondreeks met klassieke en koormuziek. Door de zitplaatsen met tickets is het de gemakkelijkste reservering hier voor een groep van welke grootte dan ook; de zaal biedt plaats aan enkele honderden. Lokale programma's beginnen vanaf ongeveer 30 Cubaanse peso's; bezoekerskaartjes kosten een paar dollar. Eind januari wordt het een van de hoofdpodia van Jazz Plaza, wanneer het festival bijna elke zaal in dit artikel tegelijk vult.
De zondagmiddag die de week kadert
Eén ding om rekening mee te houden gebeurt helemaal niet 's nachts. Callejón de Hamel (Centro Habana) heeft op zondag de sterkste Afro-Cubaanse rumba van de stad, van ongeveer het middaguur tot midden in de middag: drummers, dansers en een menigte die samendringt in een beschilderd steegje in Cayo Hueso. Er is geen deur en geen ticket. Je geeft de drummers een fooi, en dat is precies het punt, want het is de duidelijkste kans in Havana om geld rechtstreeks in handen van muzikanten te stoppen in plaats van in de kassa van een locatie. Het is er nauw en er werken zakkenrollers, dus draag wat je nodig hebt in een voorzak. Gebruik het als het dagafsluitende boekdeel bij de nachten hierboven: een zondagse lunchtijd die een vroege avond in een jazzzaal voorbereidt, geen alternatief ervoor.
Je weg vinden, betalen en de nacht plannen
Vervoer. Vedado is te belopen tussen locaties, en het stuk Calle 23 met de straten rond het Hotel Nacional houdt je drie of vier nachten bezig zonder auto. Alles in Marianao vereist een taxi heen en terug, met de prijs vooraf afgesproken voordat je instapt, en het is de moeite waard de chauffeur te vragen op een afgesproken tijd terug te komen in plaats van te veronderstellen dat je om 01:00 nog een taxi vindt. Klassieke-auto-taxi's rekenen een toeslag voor de foto; gewone staatstaxi's en particuliere taxi's niet.
Contant. Neem het mee, in handen, en meer dan je denkt. Kaartacceptatie is onbetrouwbaar en kaarten van banken in de Verenigde Staten werken helemaal niet. Covers, fooien en drankjes zijn bijna altijd contant: dollars of euro's in de bezoekersgerichte zalen, peso's in de lokale. Neem briefjes van kleine waarde mee, want wisselgeld vinden voor een groot biljet bij een deur van USD 5 is niemands probleem behalve het jouwe.
Timing. Niets begint wanneer het zegt dat het begint. Een set om 22:00 betekent dat de band om 22:30 op het podium staat en om 23:00 behoorlijk speelt. Eet om 20:00, neem de eerste locatie om 21:30, en stap niet meer dan twee zalen in één nacht in elkaar, tenzij een daarvan een stop van twintig minuten is. Zondag en maandag zijn de rustigste nachten; woensdag, donderdag en zaterdag zijn de sterkste.
Budget. Een goedkope nacht is heel reëel: USD 5 in een kelder, USD 10 met twee drankjes inbegrepen in een jazzkelder, een paar dollar in een danszaal. Een middenklasse nacht van dinershow en daarna één club komt uit rond USD 80 tot 120 per persoon met taxi's. De Tropicana alleen al verdubbelt dat. Verblijven in Vedado verlaagt de taxirekening meer dan welke andere enkele beslissing dan ook, en je kunt kamers per district vergelijken met deze zoektocht naar hotels in Havana.
Muzikanten hier worden slecht betaald, en de fooi is het loon en niet een beleefdheid. Geef fooi bij de rumba, geef fooi aan het trio in de bar, en koop de cd als er een wordt verkocht vanaf een tafel bij de deur.
